Ендоканабиноидниот систем: регулаторна мрежа која веќе постои во телото

Ендоканабиноидниот систем (ЕКС) е добил име според растението кое довело до неговото откритие — но самиот систем не потекнува од канабисот, ниту зависи од него. Станува збор за сложена сигнална мрежа која телото самостојно ја произведува, регулира и користи секој ден, за одржување на внатрешниот баланс во речиси секој физиолошки систем.

01 — Откритие наспроти потекло

Ендоканабиноидниот систем: постар од неговото име

ЕКС е откриен дури во доцните 1980-ти и раните 1990-ти години, кога научниците трагале по одговор на прашањето зошто THC воопшто произведува ефект во телото. Одговорот бил изненадувачки: телото веќе поседувало специфични рецептори кои совршено се врзуваат за молекулите од растението — а тоа значело дека телото мора да произведува и свои сопствени молекули кои се врзуваат за истите рецептори.

Оттука доаѓа и самото име — „ендо” (внатрешен) + „канабиноид” (по растението кое довело до откритието). Понатамошните истражувања покажале дека ЕКС е еволутивно зачуван низ речиси целото животинско царство со нервен систем, со траги стари стотици милиони години — далеку пред постоењето на човечкиот вид или каква било интеракција со растението канабис.

02 — Градбата

Рецепторите: клучните бравички на системот

ЕКС комуницира преку неколку типови рецептори, распространети низ речиси целото тело:

03 — Природните лиганди

Сопствените молекули на телото

За разлика од класичните невротрансмитери кои се складираат во везикули, ендоканабиноидите се синтетизираат „на барање” — во моментот на потреба, од липидните компоненти на клеточната мембрана, и веднаш потоа се разградуваат. Двата главни ендоканабиноиди се:

Молекула	Опис
Анандамид (AEA)	Првиот откриен ендоканабиноид, именуван по санскритскиот збор „ananda” (блаженство). Парцијален агонист на CB1, вклучен во регулацијата на расположение и мотивација.
2-АГ (2-арахидоноилглицерол)	Најзастапениот ендоканабиноид во телото, целосен агонист на CB1 и CB2. Клучен во ретроградната сигнализација во мозокот.
Останати (NADA, виродамин и др.)	Помалку застапени ендоканабиноидни молекули, со послабо истражена, но потврдена улога во системот.

04 — Механизмот

Ретроградна сигнализација: телото како сопствен регулатор

Една од најспецифичните карактеристики на ЕКС е насоката на сигналот. Кај повеќето невротрансмитери, сигналот патува од пресинаптичкиот кон постсинаптичкиот неврон. Кај ендоканабиноидите, случајот е спротивен: постсинаптичкиот неврон ги синтетизира ендоканабиноидите „на барање” и ги испраќа наназад кон пресинаптичкиот неврон, каде се врзуваат за CB1 рецепторите и го намалуваат натамошното ослободување на невротрансмитери.

На овој начин, ЕКС дејствува како „сопирачки” механизам — спречува прекумерно ослободување на невротрансмитери, штитејќи го нервниот систем од преоптоварување. Ова е фундаментален механизам на саморегулација, целосно независен од надворешни супстанции.

05 — Ензимите

„Прекинувачите”: синтеза и разградба

Бидејќи ендоканабиноидите не се складираат, нивното ниво зависи исклучиво од рамнотежата помеѓу ензимите за синтеза и ензимите за разградба:

Овие ензими се самите предмет на фармаколошки истражувања — развојот на инхибитори на FAAH и MAGL е насока на истражување целосно независна од фитоканабиноидите, насочена кон продолжување на дејството на сопствените молекули на телото.

06 — Пошироко семејство

„Ендоканабиноидомот”: молекули кои ја користат истата мрежа

ЕКС не е изолиран систем — тој е дел од поширока мрежа наречена „ендоканабиноидом”, која вклучува структурно слични липидни молекули што ги користат истите ензими за синтеза и разградба, но дејствуваат преку различни рецептори:

Овие молекули докажуваат дека сигналните патишта поврзани со ЕКС не се „резервирани” за канабисот — истата мрежа ја користат бројни молекули со кои телото секојдневно се среќава преку исхраната, целосно независно од присуство на фитоканабиноиди.

07 — Дострелот на системот

Системите под негова регулација

ЕКС често се опишува како „голем хомеостатски регулатор” — мрежа која помага во одржување рамнотежа низ речиси секој физиолошки систем:

08 — Секојдневна модулација

Природни начини на активирање на системот

ЕКС не се активира единствено преку фитоканабиноиди. Повеќе секојдневни активности и навики го модулираат сосема природно:

09 — Каде се вклопуваат фитоканабиноидите

Растителните молекули како посетители на веќе постоечка мрежа

Кога фитоканабиноидите од канабисот (THC, CBD и останатите) влегуваат во телото, тие не создаваат нов систем — тие интерагираат со мрежа која веќе постои и функционира секој ден. THC делумно го имитира анандамидот на CB1 рецепторите. CBD дејствува поиндиректно — инхибира дел од разградбата на анандамидот преку FAAH, модулира други рецептори (TRPV1, 5-HT1A) и делува како алостерички модулатор на CB1.

Токму затоа синергизмот на канабисот, опишан во претходните статии од оваа серија, не е случајност — тој произлегува од фактот дека растителните молекули комуницираат со систем кој телото веќе го поседува, го користи и го регулира секој момент, независно од присуство на растението.